دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ڕۆژی سێشەممە 3ی تشرینی دووەمی 2026 ڕایگەیاند کە ئەمریکا یارمەتیی سەربازیی ساڵانەی نزیکەی 4 ملیار دۆلار بۆ ئیسرائیل تا کۆتایی ئەمساڵ ڕادەگرێت. گوتی لەسەر ئەمە لەگەڵ بنیامین نەتانیاهۆی سەرۆکوەزیران ڕێککەوتووە. هەر لەو ڕۆژەدا ئەمریکییەکان لە هەڵبژاردنی نیوەی خولدا دەنگیان دا و دیموکراتەکان کۆنترۆڵی هەردوو ئەنجومەنی نوێنەران و پیرانیان بەدەستهێنا. ڕۆژی چوارشەممە جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆک، جەنگی ئێرانی بە هۆکاری دۆڕانی کۆمارییەکان دانا و نەوت بە توندی دابەزی، چونکە بازاڕ پێشبینی دەکات واشنتن ئێستا بەدوای ڕێگەیەک بۆ دەرچوون لە ململانێکە دەگەڕێت. بڕێنت لەسەر نرخەکانی MT5ی ئێمە لە $97.72یە، لە پێنج ڕۆژدا −15.35%.
چی ڕوویدا
چوار ڕۆژ وێنەکەی بۆ ئیسرائیل و ئێران و نەوت گۆڕی. ئەمانە ڕووداوە سەرەکییەکانن، و بانگەشەکان وەک بانگەشە دیاری کراون:
نرخی نەوت دابەزی لە کاتێکدا ناوبژیوانانی قەتەری نامەیان لە نێوان ئێران و ئەمریکادا دەگواستەوە. مەسعود پزیشکیان، سەرۆکی ئێران، گوتی ڕێبەری باڵا دەسەڵاتی نوێی بۆ دانوستان بە حکومەتەکەی داوە، و ترەمپیش ئاماژەی بە پێشکەوتن لە گفتوگۆکاندا کرد.
ترەمپ لە چاوپێکەوتنێکی تەلەفۆنیدا گوتی ئەمریکا پارەدانی یارمەتیی سەربازی بە ئیسرائیل ڕادەگرێت. گوتی: "تا کۆتایی ئەمساڵ، پارە بە ئیسرائیل نادەین"، و زیادی کرد کە ئیسرائیل چیتر پێویستی بەو پارەیە نییە و خودی نەتانیاهۆ ئەم بیرۆکەیەی هێناوەتە ئاراوە.
سەرکردەکانی ئۆپۆزیسیۆنی ئیسرائیل، لەوانە گادی ئایزنکۆت سەرۆکی یاشار و یائیر گۆلان سەرۆکی دیموکراتەکان، بەهۆی ئەم ڕاگەیاندنەوە هێرشیان کردە سەر نەتانیاهۆ. نووسینگەی سەرۆکوەزیران یەکسەر هیچ لێدوانێکی نەدا.
یەکەم بنکەکانی دەنگدانی ئەمریکا داخران. تا ڕۆژی چوارشەممە دیموکراتەکان کۆنترۆڵی هەردوو ئەنجومەنی نوێنەران و ئەنجومەنی پیرانیان بەدەستهێنابوو.
جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆک، جەنگی ئێرانی بە هۆکاری دۆڕانی کۆمارییەکان دانا. نرخی نەوت بە توندی دابەزی و بڕێنت گەیشتە نزمترین ئاستی لە نزیکەی مانگێکەوە، لە کاتێکدا پێوەرەکانی پشکی ئەمریکا بەرز بوونەوە.
ڕاگەیاندنی یارمەتییەکە چ واتایەکی بۆ ئیسرائیل هەیە
یارمەتیی سەربازیی ئەمریکا بۆ ئیسرائیل بەپێی ڕێککەوتنێکی 10 ساڵە دەدرێت کە لە 2016 واژۆ کرا. ساڵانە 3.8 ملیار دۆلار دەداتە ئیسرائیل: 3.3 ملیار دۆلار بۆ دارایی سەربازی و 500 ملیۆن دۆلار بۆ بەرگریی مووشەکی. زۆربەی پارەکە دەبێت لەسەر چەکی دروستکراوی ئەمریکا خەرج بکرێت. ڕێککەوتنەکە تا کۆتایی ئەیلوولی 2028 بەردەوامە.
بۆیە ئەو وادەیەی ترەمپ دیاری کرد، واتە کۆتایی 2026، هێشتا ڕوون نییە. هیچ بەڵگەنامەیەکی فەرمیی ئەمریکی یان ئیسرائیلی دەربارەی کۆتاییهاتنی زوو بڵاو نەکراوەتەوە، و کۆنگرێس، نەک تەنها سەرۆک، بڕیار لەسەر پارەکە دەدات. نەتانیاهۆ پێشتر باسی وازهێنان لە یارمەتیی سەربازیی ئەمریکای کردووە، بەڵام بە شێوەیەکی قۆناغبەندی و لە ماوەی چەند ساڵێکدا.
ئەگەر یارمەتییەکە زوو ڕابگیرێت، ئیسرائیل دەبێت پارەی ئەم چەکانە لە بودجەی خۆی بدات، لە کاتێکدا جەنگە درێژەکان پێشتر خەرجییە بەرگرییەکانیان بە توندی بەرز کردووەتەوە.
بۆچی بۆ بازرگانان گرنگە
ئەمریکا و ئیسرائیل لە 28ی شوباتی 2026 جەنگیان دژی ئێران دەست پێکرد. لەو کاتەوە مەترسی لەسەر گواستنەوەی دەریایی لە گەرووی هورمز پاداشتێکی گەورەی جەنگی لە نرخی نەوتدا هێشتووەتەوە. ئەنجامی هەڵبژاردنی ئەمریکا پێشبینییەکەی گۆڕی. بازاڕەکان ئێستا وا دەبینن کە کۆنگرێسێکی دیموکرات، و کۆشکی سپییەک کە بە ئاشکرا دۆڕانەکانی بە جەنگەکەوە دەبەستێتەوە، زیاتر مەیلیان بۆ هەڵبژاردنی گفتوگۆیە نەک هێرشی نوێ.
بۆیە نەوت زیاتر لە هەموو دابەزی. نەوتی هەرزانتر واتە فشاری کەمتر لەسەر هەڵاوسان، ئەمەش یارمەتیی پشکەکانی دا. کۆنگرێسی نوێ لە کانوونی دووەمی 2027 دەست بە کار دەکات و کۆنترۆڵی پارەی جەنگ و یارمەتی بۆ ئیسرائیل دەکات، بەڵام ترەمپ دەسەڵاتەکانی لە بەرگری و سیاسەتی دەرەوەدا دەپارێزێت، بۆیە گەرمبوونێکی لەناکاو هێشتا ئەگەری هەیە.
نەوت، زێڕ و پشک لەسەر نرخەکانی ئێمە
بڕێنت (UKOIL) لەسەر نرخەکانی MT5ی ئێمە لە $97.72یە: لە 24 کاتژمێردا −9.19% و لە پێنج ڕۆژدا −15.35%، دوای بەرزترین ئاستی پێنج ڕۆژ لە $115.47 و نزمترین ئاست لە $96.93. نەوتی خاوی ئەمریکا (USOIL) لە $87.69یە، لە 24 کاتژمێردا −9.44%.
زێڕ لە 24 کاتژمێردا +2.86% جوڵا بۆ $4,122.11، و زیو (XAGUSD) +2.19% جوڵا بۆ $52.62. S&P 500 (US500) +1.73% جوڵا.
بڕێنت، زێڕ و S&P 500 لە تەنیشت یەکەوە لە هەمان پێنج ڕۆژدا:
سیناریۆکان
- گفتوگۆکان پێش دەکەون: ئەگەر پەیوەندییەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا بە ناوبژیوانیی قەتەر بگەنە ڕێککەوتنێک کە گواستنەوەی دەریایی ئاسایی لە هورمز بگەڕێنێتەوە، لەوانەیە بازاڕەکان بەشێکی زیاتری پاداشتی جەنگ لە نرخی نەوت دەربهێنن.
- وەستان: ئەگەر گفتوگۆکان بەبێ ڕێککەوتن و بەبێ هێرشی نوێ درێژە بکێشن، لەوانەیە نەوت لە ناو مەودای ئەم دواییەیدا ناجێگیر بمێنێتەوە و لەگەڵ هەر هەواڵێک بجووڵێت.
- گەرمبوون: ئەگەر ئەمریکا یان ئیسرائیل دیسان هێرش بکەنە سەر ئێران، یان ئێران گواستنەوەی دەریایی یان ئامانجەکانی کەنداو بپێکێت، لەوانەیە نەوت بە خێرایی بەرز ببێتەوە و زێڕیش وەک پەناگەیەکی سەلامەت بەرز ببێتەوە.
چی دواتر چاودێری بکەین
- نامەکانی ئێران و ئەمریکا لە ڕێگەی قەتەرەوە: هەر نیشانەیەکی ڕێککەوتن، یان تێکچوونی گفتوگۆکان.
- وەڵامی نەتانیاهۆ بۆ ڕاگەیاندنی یارمەتییەکە، و هەر هەنگاوێکی فەرمیی ئەمریکا بۆ گۆڕینی ڕێککەوتنی 2016.
- گفتوگۆکانی هاوپەیمانی لە ئیسرائیل دوای هەڵبژاردنی 27ی تشرینی یەکەم: نەتانیاهۆ و گادی ئایزنکۆت هەردووکیان هەوڵ دەدەن بگەنە زۆرینەی 61 کورسی، و ئیسحاق هێرتسۆگی سەرۆک دەبێت هەڵیبژێرێت کێ یەکەم دەرفەت بۆ پێکهێنانی حکومەت وەردەگرێت.
- لێدوانەکانی ترەمپ و ڤانس دەربارەی جەنگی ئێران دوای دۆڕانی هەڵبژاردن.
- کۆنگرێسی نوێی ئەمریکا لە کانوونی دووەمی 2027 دەست بە کار دەکات و بڕیار لەسەر پارەی جەنگ و یارمەتی دەدات.
بازرگانی بە نەوت و زێڕ لە TNFX
بڕێنت (UKOIL)، WTI (USOIL)، زێڕ (XAUUSD)، زیو (XAGUSD) و S&P 500 (US500) وەک CFD لەسەر MT4 و MT5 بەردەستن، بە کڕین یان فرۆشتن. لە دەوروبەری هەواڵی لەم جۆرەدا سپرێدەکان دەتوانن فراوان ببن و نرخەکان لە چەند چرکەیەکدا باز بدەن، بۆیە ستۆپ لۆس بەکاربهێنە و قەبارەی پۆزیشنەکانت بەپێی مەترسی دیاری بکە.
نەوت و زێڕ لەسەر MT5 بەدوادا بچۆ
لە دوو خولەکدا هەژمارێکی ڕاستەقینە بکەرەوە، یان سەرەتا لەسەر هەژمارێکی دیمۆی خۆڕایی بە پارەی گریمانەیی ڕاهێنان بکە.
پرسیارە باوەکان
ئایا ئەمریکا یارمەتیی سەربازی بۆ ئیسرائیل کۆتایی پێدەهێنێت؟
سەرۆک ترەمپ لە 3ی تشرینی دووەمی 2026 گوتی ئەمریکا تا کۆتایی 2026 یارمەتیی سەربازیی خۆی بۆ ئیسرائیل ڕادەگرێت، بەپێی ڕێککەوتنێک کە دەڵێت لەگەڵ نەتانیاهۆ کردوویەتی. ڕێککەوتنی ئێستای یارمەتیی نێوان ئەمریکا و ئیسرائیل تا ئەیلوولی 2028 بەردەوامە، و هیچ بەڵگەنامەیەکی فەرمی دەربارەی کۆتاییهاتنی زوو بڵاو نەکراوەتەوە.
ئەمریکا چەند یارمەتیی سەربازی دەداتە ئیسرائیل؟
بەپێی ڕێککەوتنی 2016، ساڵانە 3.8 ملیار دۆلار: 3.3 ملیار دۆلار بۆ دارایی سەربازی و 500 ملیۆن دۆلار بۆ بەرگریی مووشەکی. زۆربەی دەبێت لەسەر چەکی دروستکراوی ئەمریکا خەرج بکرێت.
بۆچی نرخی نەوت دوای هەڵبژاردنی نیوەی خولی ئەمریکا دابەزی؟
دیموکراتەکان هەردوو ئەنجومەنی کۆنگرێسیان بردەوە و جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆک، جەنگی ئێرانی بە هۆکاری دۆڕانی کۆمارییەکان دانا. بازاڕەکان ئەمەیان وەک نیشانەیەک خوێندەوە کە واشنتن زیاتر مەیلی بۆ گەڕان بەدوای ڕێککەوتن لەگەڵ ئێرانە نەک گەرمکردن، ئەمەش مەترسی لەسەر دابینکردنی نەوتی کەنداو کەم دەکاتەوە.
نرخی نەوتی بڕێنت ئێستا چەندە؟
لەسەر نرخەکانی TNFX MT5 بڕێنت لە $97.72یە، لە 24 کاتژمێردا −9.19% و لە پێنج ڕۆژدا −15.35%.
کێ حکومەتی داهاتووی ئیسرائیل پێکدەهێنێت؟
هێشتا بڕیاری لەسەر نەدراوە. دوای هەڵبژاردنی 27ی تشرینی یەکەمی 2026، بنیامین نەتانیاهۆ و گادی ئایزنکۆت هەردووکیان هەوڵ دەدەن زۆرینەی 61 کورسی لە کنێسێتی 120 کورسیدا پێکبهێنن، و ئیسحاق هێرتسۆگی سەرۆک هەڵدەبژێرێت کێ یەکەم ڕاسپاردە وەردەگرێت.
ئایا جەنگی ئێران دەتوانێت دیسان دەست پێبکاتەوە؟
بەڵێ، ئەگەری هەیە. گفتوگۆکان لە ڕێگەی قەتەرەوە بەردەوامن، بەڵام هیچ ڕێککەوتنێک واژۆ نەکراوە، و ترەمپ دەسەڵاتی تەواوی لە بەرگری و سیاسەتی دەرەوەدا هەیە. هێرشێکی نوێ بە ئەگەری زۆر نەوت دیسان بەرز دەکاتەوە.